https://IcePrincess.coo.mn/ Tue, 07 Apr 2026 03:20:34 +0800 BlogMN feed writer mn-mn Copyright (c) 2026 Монголын хаадын түүх (https://IcePrincess.coo.mn/). All rights reserved. //coo.mn/images/logo_s.png https://IcePrincess.coo.mn/ coo.mn admin@coo.mn (Webmaster) https://IcePrincess.coo.mn/105534/delhiin-tuuhend-neree-duursgasan-mongol-haaduud.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105534/delhiin-tuuhend-neree-duursgasan-mongol-haaduud.html ]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105534Tue, 27 May 2014 09:49:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/105529/mongol-ih-hatdiin-nuuts-tovchoonii-udirtgal.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105529/mongol-ih-hatdiin-nuuts-tovchoonii-udirtgal.html ]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105529Tue, 27 May 2014 09:47:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/105523/yesui-hatan.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105523/yesui-hatan.html
Татаарын Их-Чэрэнгийн охин. Чингис хааны төрийн дөрвөн хатны нэг. Есүй гоо үзэсгэлэнтэйгээс гадна их ухаантай хүүхэн учир Чингис хаанд алба, амины хэргийг зөвлөдөг байв. Аймаг угсаагаа хүйс тэмтрүүлж, авааль нөхрөө алуулсан боловч Есүй хатан Чингис хааны хамгийн үнэнч хүн байсан юм. Дайнд байлдаанд Чингис хаан голдуу Есүй хатныг авч явдаг байжээ. Нэг удаа Чингис хааныг Сартуул улсад байлдахаар мордоход Есүй хатан түүнд сануулж хэлсэн нь: - Хаан өндөр давааг давж өргөн мөрнийг гэтэлж, урт аянд мордохдоо улс иргэнээ захирахыг урьтал болгон сэтгэнэ үү. Түмэн амьтны хуулийг төгс ухаандаа санаасай. Уул мэт бие чинь нурж одвоос улс олон монголыг хэн захирах юм бэ? Тулгуур мэт бие чинь туйваж одвоос туг их сүлдийг чинь хэн өргөх юм бэ? Хаан хөвгүүн дүү нар, харц олон ард, хатад бид бүхэнд хариу айлдах эсэхийг хааны зарлиг мэдтүгэй гэжээ. Есүй хатны үгийг сонсоод Чингис хаан: - Хатан хун боловч Есүйн хэлсэн үг ...

[дэлгэрэнгүй]]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105523Tue, 27 May 2014 09:43:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/105519/uulen-hatan.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105519/uulen-hatan.html
Есүхэй баатар ах дүү гурвуул Их Чилэдүгийн араас нэхэж долоон дов давтал хөөгөөд буцаж ирэн, Есүхэй баатар Өэлүн Үжиний суусан тэргийг хөтөлж ах Нэгүн тайж удирдаж, дүү Даридай Отчигин хажууд нь дагаж явав. Үүнд Өэлүн Үжин: "Ах минь! Миний Их Чилэдү салхи өөд сэглэгэр үсээ хийсгэж, хээр талд гэдсээ өлсгөж явна, эдүгээ би хоёр сэвлэг үсээ нэгийг нь ар тийш хаяж, нөгөөг нь өвөр тийш хаяж, хойш урагш унжуулж хэрхэн явах аж." гээд их дуугаар уйлахад Даридай Отчигин: "Уйлан санах эр чинь, ус олмыг гэтлэв, хайлж уйлавч харж чамайг үзэхгүй, дуугай бай! " гэж ятгав. Өэлүн Үжинийг Есүхэй баатар тэгээд гэртээ авчирч гэргийгээ болгов. Өэлүн Үжин Есүхэй баатартай ураглаад дөрвөн хөвгүүн, нэг охин төрүүлжээ. Тухайлбал: 1162 онд ахмад хөвгүүн Тэмүүжин (Чингис хаан), 1164 онд хоёрдугаар хөвгүүн Хасар (Хавт Хасар), 1166 онд гуравдугаар хөвгүүн Хачигун, 1168 онд дөрөвдүгээр хөвгүүн Тэмүүгээ Отчигин (...

[дэлгэрэнгүй]]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105519Tue, 27 May 2014 09:40:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/105514/anu-hatan.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105514/anu-hatan.html
Манж Чин улсаас бүх Монголыг эзлэн авах гэсэн түрэмгий бодлогыг эцсээ хүртэл эсэргүүцсэн цогтой тэмцэгч Ойрадын Галдан /1644-1697/-гийн хамтран зүтгэгч нь Монгол эх орон, газар шорооныхоо төлөө амь биеэ үл хайрлан явсан түүх домгийн эзэн болсон Ану байсан юм. 1671 оны орчим Зүүнгарын хаант улсын хаан ширээг залгамжлагч Сэнгэ алагдаж, түүний орыг дүү Галдан авч, ахын бэлбэсэн хатан Ануг гэргий болгон суужээ. Далай лам түүнд «Бошогт» цол өргөмжилсөн тул Галдан Бошгот хаан хэмээн олноо алдаршсан. Энэ тухай түүх сурвалжид тэмдэглэснээс үзвэл: “Галдан өөрийн эх Юм-Агийн зөвлөснөөр Ануг гэргий болгосон аж. Энэ нь тухайн үедээ Ойрадын дотоодод хамгийн нөлөө бүхий хошуудын эзэн хүчирхэг Очирт цэцэн ханы дэмжлэгийг авах нь юу юунаас илүү чухал байсантай холбоотой, ач охин Ануг нь хатнаа болгосон бололтой. Эл үед Хошууд аймаг энэ үед хуваагдмал байдалтай болж зүүн жигүүрийг захирах болсон дүү Аблайн эсрэг ...

[дэлгэрэнгүй]]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105514Tue, 27 May 2014 09:31:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/105261/manduhai-setsen-hatan.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105261/manduhai-setsen-hatan.html
Мандухай сэцэн хатан нь Түмэд аймгийн Энхүд овогтон Цоросбай Төмөр хэмээх хүний охин болж 1448 оны шар луу жил төржээ. Мандухай айлын ганц охин байсан тул эрх танхи өсчээ. Ааваараа монгол бичиг заалгаж, уншиж бичиж сурсны дээр морь унаж, нум сум харваж чаддаг болжээ. Мандуул хаан удам залгах үргүй тул 40 нас гарсан хойноо 17 настай Мандухайг 1465 онд бага хатнаа болгон авсан аж. Мандухай дургүй байсан боловч ёсыг даган хатан нь болжээ. Мандухай гоо үзэсгэлэн төгс, төрөлхийн сэцэн сэргэлэн байсан тул Мандухай сэцэн хатан гэж хүмүүс түүнийг хүндэтгэн дууддаг байжээ. 1467 онд Мандуул хаан нас барж, Мандухай сэцэн хатан бэлэвсрэн хоцорчээ. Хааны суурийг хоосон удаан байлгавал, феодалуудын хоорондох дайн самуун улмаар ширүүсч, зөрчил тэмцэл нь хурцдаж, Монголын хаант төр хямрах болно гэдгийг Мандухай сайн ойлгож байв. Тиймээс ч эртний уламжлалыг баримтлан, шинэ хааныг тодруулж хаан сууринд залах хүртэл түрүү хааны хатан төр барих ёс...

[дэлгэрэнгүй]]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105261Thu, 22 May 2014 12:13:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/105252/hulan-hatan.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105252/hulan-hatan.html
Хулан хэдий арван наймтай ч эцгийн гэрт эрх танхи өссөн дураар омголон зантай, хол ойрыг ухан бодох чадвартай сэргэлэн бүсгүй байв. Тиймдээ ч мэргэд аймгийг нөмрөн ирэх аюулыг мэдэрч, басхүү эцэг өвгөдийн муйхар эсэргүүцлийн уршгаар алагдан үгүй болохыг хүсэхгүй байлаа. Хамгийн гол нь тэр үл танигч Тэмүжин гэгчтэй хамт тал нутагт цоо шинэ амьдрал, цоо шинэ цаг үе ирж байгааг Хулан заяaтай залуу хүний ёсоор ойлгож мэдэрсэн явдал юм. Мэргэдүүд Тэмүжинтэй сөрөн байлдах бэлтгэлээ базааж, шивээ хороо байгуулсаар байхад Хулан эцэг Дайр Үсэндээ нэгэн зүйлийг гуйж, сүүлдээ шаардав. Дайр Үсэн эхэндээ Хулангийн үгийг эм хүний хөөрүү сэтгэлийн хоосон үг гэж үл тоосон ч, дөхөн ирж буй аюул эрхгүй түүнийг элдвийг эргэцүүпэн бодоход хүргэжээ. Мэргэд хүн бүр үхэх сэхэхээ үзэх цаг болж, эр бүр нум сум, илд хутгаа бэлдэн бужигнах үед Дайр Үсэн есөн өнгийн бодолд ээрэгдэн, мухар нүхэнд орсон зурам шиг болжээ. Арван найман настай Хуланы хэлсэ...

[дэлгэрэнгүй]]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105252Thu, 22 May 2014 12:00:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/105220/burte-hatan.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105220/burte-hatan.html
Бөртэ хатан нь 1161 онд Хонгирад аймгийн Дайсэцэн гийн ганц охин болж төржээ.1171 онд Есүхэй баатар Тэмүжин г дагуулан Хонгирад аймаг луу бэр гуйхаар явжээ тэгтэл замд үзэгслэн төгөлдөр ухаан саруул үг хэл хурц охин тааралдан өөрийн гэрт аваачихад Дайсэцэн урд шөнө би цагаан шонхор шувуу нар,сарыг атган гэрийн тооноор авчирж байна гэж зүүдэлсэн тэр шонхрын авчирсан зүйл бол та 2 бөлгөө хэмээжээ.Есүхэй болон Тэмүжин Дай сэцэний гэрт хоноод маргааш нь охиныг гуйхад, Дай сэцэн өгүүлрүүн:Олон удаа гуйлгаж өгвөл эрхэмлэгдэх, цөөн удаа гуйлгаж өгвөл доромжлогдох гэдэг боловч, охин хүний заяа, төрсөн үүдэнд өтлөхгүй тул, охиноо өгье. Чи хөвүүнээ хүргэн болгож манай гэрт үлдээ» хэмээн зөвшөөрчээ.Танай хүү нүүрэндээ галтай нүдэндээ цогтой хүү байна гээд бага балчир Тэмүжин г үлдээн Дайсэцэнд хандан манай хүү нохойноос их цочимхой болохоор бүү цочоогоорой гээд морджээ.Төд удалгүй Есүхэй Татаарууда...

[дэлгэрэнгүй]]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105220Thu, 22 May 2014 11:53:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/105207/ligden-haan.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/105207/ligden-haan.html
Лигдэн хаан (1588–1634) нь 1604-1634 оны үед Их Монгол улсын хаан ширээнд суусан Чингис хааны удам, Боржигин овгийн Монголын хаадын Боржигин овгийн сүүлчийн хаан юм. Түүний үед Монголын нүүдэлчид нэгэн хаанд захирагддаггүй, олон жижиг ноёдын мэдэлд хуваагдаж, бутарч байсан ба Лигдэн хааны захиргаанд зөвхөн Цахар түмэн л оршиж байжээ. Хэдий тийм боловч тэрээр бүх Монголыг эрхэндээ оруулах төрийн бодлого явуулж байсан юм. Гэвч энэ үед Манжийн овог аймгууд нэгдэн нийлж, Умард Алтан улсыг байгуулж Умард Алтан улсын хаан Нурхачи говийн өмнөх Монголчуудыг захиргаандаа оруулж эхэлсэн түүхтэй.]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=105207Thu, 22 May 2014 11:47:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu) https://IcePrincess.coo.mn/104903/batmunh-haan.htmlhttps://IcePrincess.coo.mn/104903/batmunh-haan.html
Батмөнх нь 1464 онд Баянмөнх жононгийн ганц хүү болон мэдэлсэн. Түүний эх нь Урианхайн Шихэр тайху. Баянмөнх жононгийн хүү тэрээр 5 настайдаа өнчирч хоцорсон байна. Энэ үед Уйгудын Исмайл тайш довтлон эх Шихэр тайхуг олзлон авсан. Хaрин түүнийг Балгачин хэмээх хүнд өгч асруулсан. Мандуул хаан 1467 онд нас барахад, тэрээр Алтан ургийн сүүлчийн эр хүн болсон. Яг энэ үед Тангудын Төмөр хадаг булаан авч өсгөн биеийг нь тэнхрүүлсний дараа Мандухай сэцэн хатанд авч очсоноор 1470 онд Батмөнхийг Монголын их хаан болгож, түүнд даяарыг нэгтгэх болтугай хэмээн Даян хаан цол олгож, Мандухай хатан ураг холбосон.]]>https://iceprincess.coo.mn/set_bichih.php?w=IcePrincess&e_id=104903Tue, 20 May 2014 09:52:00 +0800 no_email@coo.mn (Muugii_munu)